محنت اقران ، كه ايرانيان را فصل خزان و آزادىخواهان را سر در گريبان و مشروطه خواهان را خون از ديده‌چكان است ، واقعهء هائلهء طغيان عدوان ، در بهارستان طهران - كه مظهر عدل ايزد سبحان بود - ملائكه را سر به گريبان فرو كشيد و قضا از كردهء خويش جامه بر تن بدريد . سموم حادثهء ظلم ، نخل اميد مسلمانان را سوخت و نايرهء توپ كروپ « 1 » ، معبد مسلمانان را ويران و شعلهء آتش عدوان ، مسجد اهل ايمان را چون آتشكدهء بت‌پرستان ساخت . سيلاب جفا طغيان كرد ، اركان ايمان را ويران نمود . گردش فلكى خاك بينوايى بر سر مردم بيخت و ساقى روزگار ساغر « 2 » نااميدى در كام اين ملت ريخت . گرگان وادى جهالت درصدد دريدن يوسف عزيز وطن برآمدند و نمروديان ملك ضلالت ، خليلان مملكت را در آذر كفر و بطالت درافكندند . از منجنيق جفا ، خانهء خدا خراب و مسلمانان در شكنجه و عذاب دراوفتادند . جمعى چون منصور حلّاج بر دار و قومى در غل و زنجير گرفتار شدند . طايفه‌اى آواره از ديار و فرقه‌اى به مضمون : « الفرار ممّا لا يطاق من سنن المرسلين » « 3 » ، فرار را بر قرار اختيار نمودند و عدّه‌اى در زاويهء خمولى مخفى و در زواياى بيت مختفى شدند و باب اياب و ذهاب به روى آشنا و بيگانه بربستند . اين بىمقدار هم از ترس اشرار ، در مدت 34 يوم ، چون بوم در ويرانه‌ها به سر بردم و چندى در نهانخانهء محنت در زاويه رهبت « 4 » زندانى شدم و از وقوع اين قضيه خون دل همى خوردم . پيوسته با حضرت قاضى الحاجات در مناجات ، كه آيا كى از اين محبس نجات يابم ؟

--> ( 1 ) . كروپ ( Krupp ) : متولد اسن ( 1812 - 1887 م ) از پايه‌گذاران صنايع فلز و بنيان‌گذار توپهاى فولادى كه به نام او مشهور است و صنايع نيز نام او دارد . « لغت نامه » ( 2 ) . اصل : صاغر . ( 3 ) . [ براى نمونه : قرآن مجيد ، قصص 28 / 20 ] قال النبى ( ص ) : الفرار ممّا لا يطاق . « بحار الانوار ، ج 77 ، ص 166 » ، گريختن از آنچه تاب و توان بر آن نباشد راه و روش پيامبران است . « امثال و حكم ، ج 1 ، ص 264 » ( 4 ) . اصل : رحبة . رهبت : بيم ، خوف ، فزع .